Rekeningrijden
De voortdurende zoektocht naar efficiënte en eerlijke wegeninfrastructuur
De bedoeling van de kilometerheffing is dat automobilisten hun belasting niet meer betalen via de wegenbelasting, maar door een verkapte tol. Het is de bedoeling dat de heffing in de plaats komt van de wegenbelasting. Hierdoor wordt de belasting om een auto te bezitten voor iedere Nederlander anders en persoonlijk. Variabele kosten dus in plaats van vaste kosten. Dit draagt bij aan een bewuster gebruik van de auto en het principe dat de vervuiler betaalt, maar de hamvraag is of het daadwerkelijk zal bijdragen aan vermindering van files.
Welke vormen van rekeningrijden bestaan er?
Rekening rijden kan - naast extra tolwegen - in verschillende vormen worden toegepast. De meest populaire variant is de vlaktaks. Deze vorm van belasting gaat uit van een gelijke prijs voor elke gereden kilometer. Een andere vorm is de spitsheffing. De spitsheffing laat automobilisten meer betalen voor het rijden in de spits dan buiten de spits. En als er een ecotaks ingevoerd wordt, dan betalen automobilisten naar CO2-uitstoot en dus moeten vervuilers meer betalen dan bezitters van schonere auto's.
1. Vlaktaks
Uit het onderzoek van I&O Research blijkt dat mensen de vlaktaks het beste én eerlijkste systeem vinden. Hierbij wordt namelijk iedere kilometer met hetzelfde bedrag belast, ongeacht waar of wanneer je die kilometer rijdt.
2. Spitsheffing
De spitsheffing kun je vergelijken met het daluren-systeem dat door de Nederlandse Spoorwegen wordt gehanteerd. Treinreizigers betalen meer of minder afhankelijk van het tijdstip waarop zij reizen. Ook heeft de NS in 2017 een gelijksoortig systeem in de trein getest. Ze gaf reizigers met een kortingskaart nog meer korting als ze nét buiten de 'hyperspits' de trein pakten. Dat had zin: ruim 5 procent van de reizigers koos er dan voor om op een rustiger moment in de trein te stappen.
Volgens het onderzoek denken Nederlanders dat de spitstaks van alle maatregelen de files het meest zal terugdringen. Toch roept de spitsheffing meer negatieve gevoelens op dan andere vormen van rekeningrijden. Dat is vermoedelijk omdat niet alle mensen de keuze hebben om buiten de spits te reizen. Sommige mensen moeten eenmaal om 9 uur op het werk zijn…
Hiernaast benoemde Trouw een aantal jaar geleden nog een nadeel. Zo hoef je bij een vlaktaks geen rittenregistratie bij te houden, maar bij een spitsheffing moet je dat wel.
3. Ecotaks
Volgens Nederlanders is de ecotaks de beste maatregel om de CO2-uitstoot terug te dringen. De hoogte van het te betalen bedrag hangt bij de ecotaks af van het feit hoe energiezuinig je auto is. Automobilisten met vervuilendere auto's betalen dus een hoger bedrag.
Dit is een groot nadeel, want elektrische auto's zijn duur. Dit betekent dat vooral mensen met lagere inkomens worden geraakt door deze maatregel. Zij hebben vaak een goedkopere, minder schone auto en moeten dus meer gaan betalen per kilometer. Helaas is er op dit moment geen realistisch alternatief.
Hoe werkt rekeningrijden?
Hoe rekeningrijden uiteindelijk precies in zijn werking gaat is nog onduidelijk en afhankelijk van de vorm waarvoor gekozen wordt. Maar er zijn meerdere voorbeelden hoe een spitsheffing in de praktijk kan werken. De eerste oplossing is met GPS-systemen vanuit de auto. De andere oplossing is dat je de afstand tussen twee poortjes berekent. Bij die tolpoortjes wordt je kenteken geregistreerd, waarna je aan het einde van de maand een factuur op de deurmat krijgt.
De kosten van rekeningrijden
In het regeerakkoord is afgesproken dat autobezitters vanaf 2030 gaan betalen per kilometer. De verwachting is dat het tarief per kilometer tussen de 7 en 8 eurocent komt te liggen, afhankelijk van de gekozen variant. Die heffing gaat in het hele land gelden, op elke weg en op ieder tijdstip. Hoe het systeem eruit gaat zien is nog volledig afhankelijk van politieke keuzes.
Op basis van deze schatting hebben we de kosten voor je berekend.
Rekeningrijden vs. motorrijtuigenbelasting: Een voorbeeld
Laten we eens kijken naar een voorbeeld om de mogelijke impact van rekeningrijden te illustreren. Stel je voor dat je een automobilist bent die 15.000 kilometer per jaar rijdt en momenteel 600 euro per jaar betaalt aan motorrijtuigenbelasting.Met de voorgestelde kosten van rekeningrijden van 7 tot 8 cent per kilometer, zou de jaarlijkse belasting er als volgt uitzien:
Bij 7 cent per kilometer: 15.000 km * €0.07/km = €1.050 per jaar
Bij 8 cent per kilometer: 15.000 km * €0.08/km = €1.200 per jaar
Vergeleken met de huidige motorrijtuigenbelasting van €600 per jaar, zou je onder het rekeningrijden meer betalen. Het verschil zou respectievelijk €450 en €600 per jaar zijn, afhankelijk van het exacte tarief per kilometer.
Dit betekent dat, hoewel rekeningrijden voordeliger kan zijn voor mensen die weinig rijden, het mogelijk duurder zou zijn voor degenen die meer kilometers maken.
Verder wordt er verwacht dat de kilometerprijs op basis van de CO2-uitstoot van de auto verschillende tarieven zal gaan kennen. Zo ben je met een schonere auto wellicht iets minder kwijt en bij een oudere auto dus iets meer.
Waarom is het zo’n gevoelig onderwerp?
Het is een gevoelig onderwerp omdat het eerste gevoel dat bij autobezitters opkomt is: ‘We gaan meer betalen’. Daar wordt natuurlijk niemand echt heel blij van. Maar toch hoeft dit helemaal niet zo te zijn. Bij de juiste vorm, gaan we niet méér, maar simpelweg anders betalen.Hiernaast vinden veel mensen het idee van rekeningrijden oneerlijk, omdat ze meer moeten betalen als ze veel autorijden. Maar in vergelijking met het huidige systeem is dat eigenlijk niet eens oneerlijker. Want nu betalen de mensen die hun auto helemaal niet gebruiken ook wegenbelasting.
Verder is rekeningrijden vooral een gevoelig onderwerp in de politiek. De eerste minister die dit ‘r-woord’ in de mond durfde te nemen was Neelie Kroes van de VVD, dit gebeurde in de jaren 80. In de jaren erna is het onderwerp nog vaak ter sprake gekomen, maar discussies werden vaak al snel weer de kop ingedrukt. Dit is eigenlijk ook wel logisch, want door een ander belastingsysteem veranderen per slot van rekening de inkomsten van de overheid. Dat leidt tot zorgen en vragen als: ‘Hoe betalen we straks zonder wegenbelasting het onderhoud aan de wegen?’, ‘En wat als auto’s qua bezit straks heel goedkoop worden?’ en ‘Wat doen we op het moment wanneer niemand straks meer fossiele brandstoffen tankt en dus geen accijns betaalt?’. Toch heeft de Staatssecretaris na overleg met de Tweede Kamer over het Klimaatakkoord in 2019 eindelijk toegezegd dat er een vorm van rekeningrijden gaat komen. Dit zal vanaf 2025 worden toegepast.
Dit is waarom rekeningrijden een goed idee is
Eigenlijk zouden we de toezegging van de staatssecretaris als positief moeten bestempelen. We moeten per slot van rekening toe naar toekomstbestending vervoer. De huidige situatie is niet veel langer houdbaar. Niet alleen voor de wegen die dicht slibben (aldus de ANWB), maar ook niet voor het klimaat en onze gezondheid.
Er is nu te veel luchtvervuiling door de uitstoot van broeikasgassen en fijnstof. En dat heeft veel invloed op onze natuur, de opwarming van de aarde en de volksgezondheid. Daarom zullen we de handen in een moeten slaan en samen moeten werken aan minder (vervuilende) auto’s op de weg. Net als bij de industrie, moeten we bij personenauto’s toe naar een systeem waarbij de vervuiler betaalt. Rekeningrijden biedt daarbij een uitkomst.
Voordelen van rekeningrijden
✓ Minder files. De spitsheffing moet ervoor zorgen dat er rond de spitsuren minder verkeer op de weg is. Hierdoor zal het aantal files ook afnemen. De invoering van rekeningrijden kan volgens het AD het aantal files met 43% tot 68% verminderen.
✓ Vermindering CO2 uitstoot. Door weggebruikers te laten betalen per kilometer is de verwachting dat er minder gereden gaat worden. Alternatieven zoals het openbaar vervoer moeten goedkoper worden. Logisch gevolg hiervan is dat de CO2-uitstoot ook naar beneden gaat. Minder auto’s op de weg zorgt immers voor een lagere CO2-uitstoot.
Rekeningrijden nadelen
Naast de genoemde voordelen zijn er ook enkele nadelen van rekeningrijden te bedenken.
✘ Privacy issues. Mensen hebben momenteel nog erg veel twijfels omtrent hun privacy bij het invoeren van rekeningrijden. Er moet op een of andere manier gemeten worden wanneer en waar iemand rijdt. Dit betekent dat er een mogelijkheid bestaat dat er een apparaat in je auto geplaatst moet gaan worden. Hier zitten de meeste Nederlanders niet op te wachten. Wat als er bijvoorbeeld automatisch een boete op je deurmat valt omdat je te hard gereden hebt? Daar zit niemand op te wachten. Oplossing hiervoor is het vooraf opstellen van duidelijke privacy regels of het vlaktaks plan waarbij het niet uitmaakt waar en wanneer je rijdt.
✘ Forenzen die geen geschikt alternatief hebben. Uit hetzelfde onderzoek van I&O research blijkt dat er zo’n 750.000 mensen geen alternatief hebben om naar werk te kunnen. Zij zeggen dat ze per se aangewezen zijn op hun auto omdat er geen openbaar vervoer alternatief beschikbaar is. Deze mensen verwachten op basis van de huidige informatie dat zij meer moeten gaan betalen als rekeningrijden wordt ingevoerd.
✘ De kosten wegen (nog) niet op tegen de baten. Adviesbureau Arcadis kwam met deze conclusie nadat zij in opdracht van de Minister van Financiën een onderzoek zijn gestart naar rekeningrijden. De invoerings- en uitvoeringskosten van rekeningrijden zijn op dit moment hoog. Er zal dus goed moeten gekeken worden hoe rekeningrijden zo efficiënt mogelijk ingevoerd kan worden.
Rekeningrijden vs. het Klimaatakkoord
Betalen per kilometer dan wel rekeningrijden kan dus ten opzichte van gebruikers van benzine- en dieselauto’s bijdragen aan een groeiend aandeel elektrische weggebruikers. Daarbij kan het ook een bijdrage leveren aan een andere verhouding in de verkoop van nieuwe elektrische of fossiele auto’s. Dit laatste is hard nodig, want in het Klimaatakkoord is tot doel gesteld dat in 2030 alle nieuw gekochte auto’s elektrisch zijn.
Rekeningrijden met een elektrische auto
Een gedifferentieerde heffing kan volgens het recente onderzoek van de overheid ertoe leiden dat in 2030 bijna de helft van alle nieuw gekochte auto’s elektrisch is. Uit aanvullend onderzoek blijkt bovendien dat de heffing ook kan leiden tot een aandeel van elektrische auto’s van 80%. Daarvoor moet de heffing wel gecombineerd worden met andere maatregelen, zoals bijvoorbeeld een aanschafsubsidie voor particuliere uitstootvrije auto’s. Ook is er een betere laadinfrastructuur nodig. Om het doel van 100% te behalen, is dus nog meer inspanning nodig.Maar hoe hoog is de rekening van rekeningrijden nou eigenlijk?
Het ministerie van Financiën heeft de effecten van verschillende varianten van ‘betalen naar gebruik’ laten doorrekenen. Totdat de overheid hierin een beslissing heeft gemaakt, blijft het onduidelijk hoeveel rekeningrijden precies gaat kosten. Maar zelfs een relatief lage financiële prikkel is een bewezen stimulans voor gedragsverandering. Zo kan goedkoper reizen ná de spits mogelijk veel reizigers over de streep trekken. Dit bleek namelijk ook zo te zijn bij het treinvervoer. Verder heeft gebleken dat een lagere bijtelling met succes de vraag naar schonere voertuigen stimuleert. Het zal nog wel even duren voordat we afgestapt zijn van fossiele brandstoffen, maar een heffing biedt een goede uitweg om geleidelijk afscheid te nemen van onze vervuilende diesel- en benzineauto’s.
Voor welke vorm zou jij gaan?
Het huidige onderzoek is erg hoopvol. Een gedifferentieerde kilometerheffing die afhangt van hoe vervuilend, hoe zwaar de auto is, hoe druk de wegen zijn waarop je rijdt en wanneer je rijdt biedt een enorme stimulans voor schonere en andere manieren van reizen. Daar moeten we naartoe! Het is nu aan de overheid om een keuze te maken voor een bepaalde variant. De verkiezingen zijn daarbij belangrijk. Betalen naar gebruik moet onderdeel worden van het beleid van de nieuwe regering. Voor welke vorm zou jij gaan?
